Page 60 - Dewan Bahasa September 2020
P. 60
BAHASA DAN PENGEMBANGAN Kesannya, sebahagian besar
karya agung berbahasa Melayu
Kajian mendapati peminjaman daripada bahasa lain menggunakan tulisan Jawi seperti
mempunyai penutur dwibahasa yang fasih dalam bahasa yang terdapat pada manuskrip
asal dan bahasa yang dipinjam. Penutur dwibahasa Melayu lama yang masih tersimpan
berkemungkinan sedar tentang kewujudan kosa kata di Universiti Leidin, British Library,
asing dalam bahasa asalnya. Namun, dalam jangka Perpustakaan Negara Malaysia,
waktu yang lama, kesedaran tersebut semakin hilang Perpustakaan Dewan Bahasa dan
atas sebab penutur aktif dwibahasa semakin berkurangan Pustaka Malaysia, dan di perpustakaan
dan penggunaan kata pinjaman tersebar dalam kalangan lain di seluruh dunia.
penutur satu bahasa. Sebagai contohnya, ketidaksedaran
ini juga terjadi terhadap kosa kata pinjaman bahasa Arab Hal ini jelas menunjukkan bahawa
dalam bahasa Melayu apabila sesetengah kata pinjaman begitu pengaruh Arab begitu kuat
bahasa Arab yang telah lama dipinjamkan kepada bahasa dalam bahasa Melayu selepas
Melayu seperti kata jiran, tadbir dan mayat yang dianggap kemasukan dan penerimaan
kosa kata bahasa Melayu. masyarakat Melayu terhadap agama
Kosa kata asing yang dipinjamkan ke dalam bahasa Islam. Bukan sahaja dipengaruhi oleh
Melayu mengalami perubahan dari segi morfologi, bahasa, tetapi budaya intelektual
penyempitan dan perluasan makna, fonologi dan sistem dalam agama Islam yang berasal dari tanah Arab itu
ejaan. Perubahan sebutan dan ejaan kosa kata asing turut dipengaruhi.
yang diserap ke dalam bahasa Melayu menyebabkan Tulisan Jawi digunakan untuk menggantikan tulisan
kekeliruan identiti asal usul kosa kata sama ada kosa Pallava yang lebih dahulu digunakan oleh masyarakat
kata asing atau kosa kata asli bahasa Melayu. Melayu kerana kerelevanannya dengan agama baharu,
Bukti prasasti Terengganu bertarikh 702H/1303 iaitu agama Islam yang dianuti oleh masyarakat Melayu.
merupakan bukti bertulis bahawa bahasa dan tulisan Zaman ini juga merupakan zaman keagungan intelektual
Arab diserap dan dijadikan tulisan Melayu. Terdapat Melayu yang diasaskan daripada pengaruh Arab melalui
banyak tulisan Jawi yang diguna pakai dalam bahasa tulisan Jawi.
Melayu. Sebelum itu, tulisan yang diguna pakai untuk Tulisan Jawi sebenarnya telah mengalami beberapa
bahasa Melayu ialah tulisan Pallava. Orang Melayu mula transfromasi. Pertama, penambahan beberapa huruf
menggunakan tulisan Jawi setelah orang Melayu memeluk baharu untuk melambangkan fonem Melayu yang tidak
agama Islam. terdapat dalam aksara bahasa Arab dan juga fonem asing
Pada zaman peralihan daripada agama Hindu kepada yang telah ada dalam bahasa Melayu hasil penyerapan
agama Islam, tulisan Pallava dan Jawi digunakan seperti daripada bahasa asing, terutama bahasa Sanskrit
yang terdapat pada prasasti Minye Tujuh, Aceh (1380) ke dalam bahasa Melayu.
dan di Makam Syeikh Ahmad Majnun di Linggi, Negeri Kesimpulannya, penyerapan bahasa Arab ke dalam
Sembilan (1467). Akan tetapi, selepas itu tulisan Jawi bahasa Melayu telah melalui pelbagai sorotan. Namun,
digunakan terus tanpa menggunakan tulisan Pallava lagi. kemasukan bahasa Arab telah disambut baik dalam
kalangan masyarakat Melayu yang beragama Islam.
Malah, telah berlaku penyerapan kosa kata Arab yang
baharu untuk bahasa Melayu.
Pada peralihan Hindu ke Islam, berlaku percampuran
dalam penggunaan tulisan Pallava dan Jawi dalam sistem
penulisan orang Melayu, namun begitu dominasi agama
baharu orang Melayu terus membangkitkan sinergi tulisan
Jawi dan kosa kata baharu yang diserap ke dalam bahasa
Melayu.
Peranan tulisan Jawi dan kata serapan daripada
bahasa Arab tidak boleh dipisahkan dalam hal ini.
Hal ini demikian kerana bermulanya kemasukan kata Arab
adalah melalui tulisannya, dan bahasa Arab ialah bahasa
al-Quran, kitab agung agama Islam. DB
58 BIL. 9 2020
